Matka Joanna od Aniołów

Matka Joanna od Aniołów – opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza opublikowane w 1946 roku przez Spółdzielnię Wydawniczą „Czytelnik”. Przedstawia historię księdza Józefa Suryna, który przybywa do Ludynia, aby uwolnić matkę Joannę od Aniołów od demonów.

Inspiracją dla Matki Joanny od Aniołów były wydarzenia związane z opętaniem zakonnic w XVII-wiecznym Loudun, opisane przez Henriego Brémonda, które stały się również podstawą innych dzieł literackich i muzycznych. Na kształt opowiadania wpłynęły także osobiste doświadczenia Jarosława Iwaszkiewicza z okresu pobytu w Brukseli oraz choroba psychiczna jego żony Anny, której towarzyszyły manie religijne. Przeżycia małżonków znalazły odzwierciedlenie w relacji między matką Joanną, a księdzem Surynem, których pierwowzorami byli sam pisarz i jego żona.

Badacze wskazują, że opowiadanie było dla Jarosława Iwaszkiewicza próbą rozliczenia się z doświadczeniami związanymi z chorobą żony i lękami z przeszłości. Utwór ukazuje ludzkie dążenie do ideałów oraz podkreśla, że o losie człowieka decydują jego własne wybory. Krytycy różnie oceniali sposób przedstawienia szatana i motyw poświęcenia, zwracając uwagę na rolę miłości i odpowiedzialności za drugą osobę. Mimo zróżnicowanych opinii zbiór opowiadań przyczynił się do umocnienia pozycji Iwaszkiewicza jako jednego z najważniejszych pisarzy współczesnej literatury polskiej.

Na podstawie opowiadania powstała adaptacja filmowa Matka Joanna od Aniołów w reżyserii Jerzego Kawalerowicza i ze zdjęciami Jerzego Wójcika, której premiera odbyła się w 1961 roku. Za realizację filmu Kawalerowicz i Wójcik dostali Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia. Po premierze zarówno film, jak i opowiadanie spotkały się z krytyką ze strony Kościoła katolickiego, który zarzucał ich twórcom atak na religię i zniechęcał wiernych do zapoznawania się z tymi dziełami.