W kleszczach lęku

W kleszczach lęku (ang. The Turn of the Screw) – nowela autorstwa pisarza Henry’ego Jamesa, opublikowana po raz pierwszy w 1898 roku w dwunastu odcinkach na łamach czasopisma „Collier’s Weekly”, a następnie wydana w formie książkowej w zbiorze The Two Magics.

Utwór zaliczany jest do klasyki literatury gotyckiej oraz horroru psychologicznego i należy do najczęściej analizowanych dzieł Jamesa. Historia opowiada o guwernantce, która obejmuje opiekę nad dwójką osieroconych dzieci mieszkających w odizolowanej posiadłości Bly. Z czasem nabiera przekonania, że dom nawiedzają duchy dwojga zmarłych służących, wywierające wpływ na jej podopiecznych.

Po sukcesach Daisy Miller i Portretu damy zainteresowanie twórczością Jamesa osłabło, a niepowodzenie sztuki Guy Domville skłoniło go do powrotu do pisania prozy. Inspiracją do napisania W kleszczach lęku była historia o nawiedzonej posiadłości opowiedziana mu przez Edwarda White’a Bensona, arcybiskupa Canterbury, a dodatkową motywację stanowiły problemy finansowe oraz zamówienie złożone przez czasopismo „Collier’s Weekly”. Interesując się parapsychologią i zjawiskami nadprzyrodzonymi, James podyktował nowelę swojemu sekretarzowi Williamowi MacAlpine’owi, kończąc rękopis pod koniec 1897 roku.

Nowela doczekała się adaptacji muzycznych i teatralnych. Na jej podstawie powstały m.in. opera Benjamina Brittena Obrót śruby, balety oraz kilka adaptacji scenicznych autorstwa Williama Archibalda, Jeffreya Hatchera i Rebecci Lenkiewicz. Powstały także adaptacje ekranowe – w latach 1955–2000 zrealizowano szesnaście filmów i przedstawień telewizyjnych opartych na utworze, a kolejne ekranizacje powstawały również w XXI wieku.