Ulisses

Ulisses (ang. Ulysses) – powieść autorstwa Jamesa Joyce’a. W latach 1918–1920 publikowana w odcinkach w amerykańskim magazynie literackim „The Little Review”. Została wydana w całości 2 lutego 1922 roku w Paryżu przez Sylvię Beach.

Akcja powieści rozgrywa się w ciągu jednego dnia (16 czerwca 1904 roku) w Dublinie.

Trójka głównych bohaterów – Stephen Dedalus (bohater wcześniejszej powieści Joyce’a Portret artysty z czasów młodości), Leopold Bloom, miejscowy akwizytor reklamowy i jego żona, Molly – są współczesnymi odpowiednikami – Telemacha, Odyseusza i Penelopy – głównych bohaterów eposu Homera Odyseja, do którego nawiązuje również tytuł powieści (Ulisses, jest łacińskim odpowiednikem greckiego Odyseusza). Poszczególne rozdziały powieści, luźno nawiązujące do wydarzeń powrotu Odyseusza do ojczyzny po wojnie trojańskiej, przedstawione są na tle Dublina z początków XX w., oraz skomplikowanej historii Irlandii i jej relacji z Wielką Brytanią.

Ulisses jest obszerną powieścią. W większości wydań ma od 800 do 1000 stron i jest podzielona na 18 rozdziałów. Książka pierwotnie była przedmiotem wielu kontrowersji, oskarżano ją o nieprzyzwoitość. Później – dzięki docenieniu techniki strumienia świadomości, eksperymentów z prozą, żartów, parodii i aluzji oraz bogatych charakterystyk – Ulisses uznany został za arcydzieło modernizmu.

Dzień 16 czerwca jest świętowany na całym świecie przez fanów Joyce’a jako Bloomsday. Autor wybrał ten dzień na pamiątkę pierwszej randki z żoną, Norą Barnacle.