Lalka

Lalka – powieść społeczno-obyczajowa Bolesława Prusa publikowana w odcinkach w latach 1887–1889 w dzienniku „Kurier Codzienny”, wydana w 1890 w Warszawie w wydawnictwie „Gebethner i Wolff”. Powieść stanowi obraz społeczeństwa XIX-wiecznej Warszawy. Głównym bohaterem powieści jest Stanisław Wokulski, kupiec galanteryjny, zakochany w arystokratce Izabeli Łęckiej. Przyjacielem Wokulskiego jest subiekt Ignacy Rzecki, który prowadzi pamiętnik.

Początkowo powieść spotykała się z mieszanymi recenzjami. Lalkę doceniono m.in. za cenne obserwacje i rozrachunek z cynizmem współczesności, jednak krytykowano ją za niespójną formę. Przedstawiciele Młodej Polski docenili zawarty w powieści tragizm i sposób ujęcia problemów XIX-wiecznego społeczeństwa. W okresie międzywojennym Lalka została ogłoszona klasyczną powieścią pozytywizmu i wpisana na listę lektur szkolnych. Powieść doczekała się również przekładu na kilkadziesiąt języków obcych.

Przedmiotem dyskusji jest znaczenie tytułu powieści. Bolesław Prus przyznał, że tytuł jest przypadkowy i odnosi się wyłącznie do zabawki Heleny Stawskiej oraz do przeczytanej w gazecie notatki o procesie za kradzież dziecięcej zabawki, która pozwoliła pisarzowi nakreślić zarys fabularny powieści. Według późniejszych interpretacji, tytuł może odnosić się do nazywania „lalkami” przedstawicieli klas wyższych lub też nawiązywać do motywu theatrum mundi, gdzie wszyscy bohaterowie są kukiełkami z przypisanymi im rolami.

Powieść doczekała się wielu adaptacji radiowych, filmowych i teatralnych. W 1968 roku premierę kinową miała ekranizacja powieści w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa, a dziesięć lat później powstał liczący 9 odcinków serial w reżyserii Ryszarda Bera. W 2026 roku ukazaly się dwie kolejne interpretacje filmowe: kinowa i bazujacy na wątkach z powieści serial telewizyjny.