Imperium

Imperium (1993) – reportaż Ryszarda Kapuścińskiego o upadku Związku Radzieckiego – ostatniego imperium XX wieku. Książka powstała po dwuletniej podróży po ZSRR. W roku 1993 stała się bestsellerem, tłumaczonym na całym świecie.

Książka ma charakter osobistej relacji z podróży i składa się z trzech części:

W części pierwszej "Pierwsze spotkania (1939--1967)" Kapuściński opowiada o wkroczeniu wojsk radzieckich do Pińska, jego rodzinnego miasteczka na Polesiu, o nędzy i terrorze okupacji radzieckiej. Następnie o podróży koleją transsyberyjską, oraz o wyprawie, w której odwiedził republiki Środkowej Azji: Gruzję, Armenię, Azerbejdżan, Turkmenistan, Tadżykistan, Kirgistan i Uzbekistan.

Część druga "Z lotu ptaka (1989-1991)" stanowi ponad połowę objętości Imperium i jest relacją z samotnych podróży po Związku Radzieckim w momencie jego rozpadu. W europejskiej części ZSRR Kapuściński odwiedził m.in. Brześć, Moskwę i Donieck, na dalekiej Północy – Magadan i Workutę, na południu – Tbilisi i Erywań. Podczas tych podróży przebył – głównie drogą lotniczą – dystans 60 tysięcy kilometrów.

Ostatnia, najkrótsza część "Ciąg dalszy trwa (1992-1993)" ma charakter podsumowania. Jest też próbą analizy przemian w krajach Związku Radzieckiego. Jednak jak twierdzi sam autor: całość nie kończy się wyższą i ostateczną syntezą, lecz przeciwnie — dezintegruje się i rozpada, a to dlatego, że w trakcie pisania książki rozpadowi uległ jej główny przedmiot i temat — wielkie mocarstwo sowieckie.

W częściach poświęconych republikom Azji Środkowej Kapuściński wykorzystał fragmenty swojej wcześniejszej książki Kirgiz schodzi z konia.

W 2010 roku podczas 12 Międzynarodowych Targów Książki w Moskwie zaprezentowano pierwsze rosyjskojęzyczne wydanie "Imperium".