Fabula rasa

Fabula rasa – szkic literacki Edwarda Stachury, napisany w dwóch częściach – Fabula rasa (rzecz o egoizmie) oraz Fabula rasa (apendyks); wydany w 1979 w Olsztynie przez wydawnictwo „Pojezierze” oraz na łamach miesięcznika „Twórczość”.

Fabula rasa zredagowana została w latach 1978–1979, podczas rozwoju choroby psychicznej poety, kiedy występowały u niego symptomy maniakalne. Stachura nalegał nawet (bezskutecznie), aby jego imię na okładce książki zostało zastąpione zwrotem CZŁOWIEK–NIKT. Notatki do książki autor pisał od 1966. Dzieło to powstało przed tragicznym wypadkiem, który był wynikiem pierwszej próby samobójczej, gdy Stachura stracił cztery palce prawej ręki.

Analiza utworu wskazuje na występowanie u autora stanu manii. Narrator stawia się w pozycji nauczyciela z omniscjencją, który jest w stanie w patetyczny sposób odpowiadać nawet na najbardziej skomplikowane pytania (np. jak powstał świat?). Elementy te dają wrażenie urojenia wielkościowego. Odpowiedzi dawane przez narratora są pokrętne, zagmatwane i mają luźną konstrukcję logiczną, miejscami przypominają schizofazję, czyli tzw. sałatę słowną.

Fabula rasa jest dialogiem człowieka-Ja (egocentryka, jak wcześniejsi bohaterowie Stachury: Szerucki i Pradera) z człowiekiem-nikt, dla którego inspiracją są doświadczenia mistyczne mistyków chrześcijańskich i buddyjskich. Swojego człowieka-nikt autor stawia w jednym rzędzie z Buddą, Lao-tse i Jezusem.

W treści dzieła pojawiają się nawiązania do słów i poczynań Jezusa, którego, według Stachury, ludzie nie zrozumieli i przekręcili jego przekaz. Cytuje m.in. w tym kontekście Ewangelię Tomasza (logion 7):

Źródła inspiracji i powinowactwo duchowe Stachura potwierdził w swoich ostatnich słowach, napisanych przed popełnieniem samobójstwa 24 lipca 1979: