Dalsze okolice

Dalsze okolice – tom wierszy Czesława Miłosza wydany w 1991 r. przez wydawnictwo Znak w Krakowie.

Tom wydany w osiemdziesiąte urodziny poety zawiera wiersze i poematy oraz nieliczne komentarze prozą powstałe w latach 1987-1991, w większości publikowane wcześniej na łamach czasopism: „Kultura” (Paryż), „NaGłos”, „Tygodnik Powszechny” oraz „Zeszyty Literackie”. Początkowo książka miała być wydana przez Instytut Literacki w Paryżu, który jednak prawo pierwodruku odstąpił Znakowi.

Epitetu określającego tytułowe „okolice” nie należy rozumieć przestrzennie. Odczytujemy go jako określenie czasu, „dalszych okolic” ludzkiego istnienia, w które trafiamy „bez prawa powrotu” (Nie widziane dotychczas zwiedzam okolice / O których nie ma nic w uczonych księgach). W optyce starzejącego się poety nadzieję daje ulotna wiara w „apokatastasis”, w „podwójne trwanie w czasie i kiedy czasu już nie będzie”.

W pięcioczęściowym cyklu W Yale, z anegdotą pt. Pan de Balzac, w trzech ekfrazach (Turner, Constable, Corot) pojawia się refleksja odbiorcy obrazu na temat odbicia rzeczywistości w sztuce i kompozycji dzieła. Wiersz Pająk obrazuje zmagania poety z tajemnicą bólu, śmierci, zła i grzechu pierworodnego. Wyraża tęsknotę za powrotem do raju i nadzieję, że w wieczności, poza granicą czasu, wszystkie tajemnice zostaną rozświetlone. W poprzedzonych komentarzem Dwóch wierszach (Rozmowa z Jeanne i Wiersz na koniec stulecia) poeta kontrastuje ze sobą dwie postawy filozoficzne wobec świata: niezagłębianie się „w problemy nękające od wieków umysły teologów i filozofów” oraz zdziwienie, że ludzie nie chcą pamiętać, że horror „czai się tuż pod powierzchnią ich społecznych urządzeń”.

Pogodny, a nawet radosny, charakter tomu ustanawia harmonię między człowiekiem, Bogiem i światem oraz między czasem a wiecznością. Wspaniałe mistyczne wiersze (np. Stwarzanie świata, Medytacja) pisane przez „mędrca na wagarach” (Dobranoc).