Bez dogmatu

Bez dogmatu – powieść Henryka Sienkiewicza. Jedna z kilku powieści obyczajowych w dorobku autora, obok Rodziny Połanieckich i Wirów. Sienkiewicz postanowił odejść od gatunku powieści historycznej, który dał mu sławę i napisać utwór o tematyce współczesnej, podejmujący problem człowieka końca XIX wieku, pozbawionego trwałych zasad moralnych i celu w życiu, do którego mógłby dążyć. Napisał więc powieść psychologiczną, w której romansowa fabuła była pretekstem do ukazania stanów psychicznych bohatera i autoanalizy jego przeżyć. Negocjacje w sprawie wydania nowej książki rozpoczęły zimą 1889. Autor napisał list do swojej szwagierki Jadwigi Janczewskiej, wskazując, że chce zilustrować „czym byłoby życie bez dogmatu” i pokazać człowieka sceptycznego, przesadnie wyrafinowanego i pozbawionego zasad moralnych. Prosił o opinię Janczewskiej w sprawie ostro zarysowanych lub też realistycznie przedstawionych scen zmysłowych i zgodnie z jej radą skrócił fragment traktujący o romansie głównego bohatera powieści, Leona Płoszowskiego. Ze względu na swoją tematykę oraz brak jednoznacznego potępienia głównego bohatera utwór wzbudził burzliwą dyskusję i wywołał zarzuty amoralności. Dla wielu młodych ludzi Bez dogmatu była diagnozą ich pokolenia.