Roman Dmowski

Roman Stanisław Dmowski (ur. 9 sierpnia 1864 w Kamionku, zm. 2 stycznia 1939 w Drozdowie) – polski polityk, publicysta polityczny, mąż stanu, uznawany za jednego z głównych ojców polskiej niepodległości, minister spraw zagranicznych, poseł na Sejm Ustawodawczy II Rzeczypospolitej, poseł II i III Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego. Pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.

Współzałożyciel Narodowej Demokracji (endecji, ruchu narodowego), główny ideolog polskiego nacjonalizmu. Polski działacz niepodległościowy, związany z ruchem neoslawistycznym w kontrze dla rosyjskiej hegemonii panslawizmu wschodniego. Jako drogę do odzyskania niepodległości postulował w pierwszym etapie zjednoczenie wszystkich ziem polskich i uzyskanie autonomii w ramach Imperium Rosyjskiego, a następnie odzyskanie niepodległości w oparciu o sojusz z państwami ententy (Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji), w opozycji do Niemiec i Austrii. Koncepcja zwrócenia się ku Rosji celem odzyskania niepodległości wynikała z przekonania Dmowskiego, iż spośród wielkich sąsiadów Polski to Niemcy, a nie Rosja są bardziej niebezpieczne dla Polski. Wizja ta opierała się również w dużej mierze na koncepcji wykorzystania momentu większego nasilenia się trudności i konfliktów wewnętrznych w Rosji.

Dmowski w odrodzonej Polsce planował wprowadzenie instytucji politycznych i społecznych na model zachodni, które to zachodnie wzory uznawał za lepsze od wzoru wschodniego. Pogląd ten wyrastał z dziewiętnastowiecznej polskiej tradycji nakazującej uważać Polskę za placówkę Zachodu, okupowaną przez wschodnie barbarzyństwo, a poprzez swój opór i walkę zasłaniającą sobą świat ludzi wolnych przed naporem bizantyjsko-turańskiej cywilizacji przymusu i nakazu, podzielając pogląd o odmienności kulturowej Rosji i Zachodu, jak i o antagonistycznym charakterze różnic dzielących oba światy, Dmowski widział w ziemiach polskich nie tyle tylko placówkę Zachodu, o ile miejsce starcia cywilizacji.

Pod koniec I wojny światowej stał na czele Komitetu Narodowego Polski, który był uznany przez państwa Ententy za namiastkę rządu polskiego na emigracji i przedstawicielstwo interesów Polski. Po obaleniu caratu przedłożył rządowi brytyjskiemu serię dokumentów z projektami odrodzonego państwa polskiego, w tym propozycje granicy wschodniej która miała włączyć do II Rzeczypospolitej wszystkie większe „wyspy” zwartych grup polskiej ludności na kresach wschodnich. Takie działanie dawałoby możliwości zapanowania nad ruchami odśrodkowymi, zdeterminowanymi lokalnymi nacjonalizmami (np. ukraińskim nacjonalizmem).

Autor inkorporacyjnej koncepcji państwa narodowego, zakładającej asymilację kulturową, naturalizację i polonizację ludności niepolskiej. Delegat Polski na konferencję paryską w 1919 i sygnatariusz traktatu pokojowego w Wersalu. Zagorzały przeciwnik polityczny Józefa Piłsudskiego i jego projektu tworzenia państwa federacyjnego – wizji wielowyznaniowej i wielonarodowościowej Polski.